پنجشنبه ۲۲ قوس ۱۳۹۷، ۰۱:۰۹ پس از چاشت به وقت محلی کابل

متن بیانیه افتتاحیه جلالتمآب صلاح الدین ربانی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی افغانستان در سمینار بین المللی ګرامی داشت از شخصیت و کارنامه های محمد ولی خان دروازی

متن بیانیه افتتاحیه جلالتمآب صلاح الدین ربانی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی افغانستان در سمینار بین المللی ګرامی داشت از شخصیت و کارنامه های محمد ولی خان دروازی

۱۴ اسد ۱۳۹۷ – وزارت امور خارجه

بسم‌الله الرحمن الرحیم

نحمده و نصلی علی رسوله الکریم و علی آله و اصحابه اجمعین،

محترم رئیس اجراييه جمهوری اسلامی افغانستان، وزرای محترم کابینه،

وکلای محترم شورای ملی، سفرا و اعضای محترم کوردیپلوماتیک مقیم کابل،

محترم عبدالولی ولی عضو خانوادۀ شهید محمد ولی خان دروازی،

مهمانان محترم، اساتید گرامی، خانم ها و آقایان ،

السلام علیکم و رحمة‌الله و برکاته!

نخست از همه، درود می فرستم به روح شهدای مبارزات آزادی خواهانۀ جهاد و مقاومت و شهدای نیروهای ملی دفاعی و امنیتی افغانستان.

وزارت امورخارجه جمهوری اسلامی افغانستان، سال قبل در همین تالار، از شهید محمد موسی شفیق، یکی از شخصیت های بزرگ تاریخ سیاسی و دیپلماسی افغانستان بزرگداشت به عمل آورد و امسال از شهید محمد ولی خان دروازی، مُعرف استقلال افغانستان، رئیس نخستین هیئت سیار دپلماتیک کشور، وزیر امورخارجه، وزیر دفاع و کفیل السلطنة دولت امانی بزرگداشت به عمل می آورد.

هردو شخصیت، با آن که از چهره های تابناک و کم نظیر سیاست و دیپلماسی افغانستان بودند، اما در اواخر زنده گی شان، مورد بی مهری های فراوان قرار گرفته و در فرجام، مظلومانه به شهادت رسیدند.

یکی از شگفتی های دردناک، محل برگزاری این سیمینار است؛ درست 89 سال قبل از امروز، شهید محمد ولی خان دروازی، در زیر همین سقف، توسط دشمنان مشروطیت و جمهوریت، به زندان محکوم و سپس، مظلومانه به شهادت رسید. 

این پیام واضحی برای ما و نسل های پس از ماست که دورۀ " روایت سازی ها در تاریخ"، پنهان کاری و یا  تحریف حقایق  تاریخی و تحمیل آن بر افکار عامه پایان یافته است. 

حضار گرامی!

محمد ولی خان دروازی در اواخر قرن نزده، در شرایطی به مبارزه آغاز نمود که ملت های مختلف جهان درگیر مبارزه با استعمار خارجی و استبداد داخلی بودند.

روحیه مبارزه با استعمار در میان مردم افغانستان، پیشینه ای در امتداد تاریخ دارد، اما مبارزات سیاسی نظام مند که در کنار مبارزه با استعمار خارجی، به اصلاح و تغیر بنیادین در جامعه و حاکمیت می اندیشید، با مشروطیت خواهی آغاز گردید.

 قابل تذکر میدانم که پیش از شکل گیری رسمی جنبش مشروطیت خواهی در افغانستان، نهضت اصلاح طلبی و ترقی خواهی در منطقه، با اندیشه های بیدارگرایانه سید جمال الدین افغان مطرح شد و از شبه قاره هند، تا ترکیه و خاور میانه مورد توجه جنبش های آزادی خواه قرار گرفت.

جنبش مشروطیت در افغانستان، خواهان استقلال کامل سیاسی و رهایی از استبداد داخلی با برچیدن بساط سلطنت مطلقه، تحقق عدالت اجتماعی و پیشرفت جامعه از طریق آشنایی و ترویج معارف و مدنیت جدید بشری بود.

ارزش ها و مفاهیم یاد شده، عمدتا توسط نسلی از فرهیخته گانی مطرح گردید که به نحوی با دنیا آشنا و از تحولات صنعتی در جهان آگاه گردیده بودند.

 آنها می خواستند افغانستان را از سیطره استبداد و توسعه نیافتگی تاریخی برون نموده و در کنار ملت های متمدن و مترقی جهان قرار دهند. 

البته یکی از ممیزات بزرگ جنبش مشروطه خواهی افغانستان در مقایسه با جنبش های مشروطیت در منطقه، حمایت علمای دینی امثال: مولوی عبدالروف ، مولوی  محمد سرور خان  واصف و  مولوی عبدالرب قندهاری، از داعیه این جنبش بود.

به گواهی تاریخ، تمام تلاش های دشمنان مشروطیت مبنی بر تحریف مسیر این نهضت و قرار دادن علمای دینی در تقابل با آن، نه تنها به جایی نرسید بلکه تعدادی  از  پیشگامان جنبش مشروطیت، از طبقۀ علمای دینی کشور بودند.

این یک درس مهم دیگر از تاریخ برای ما در شرایط کنونی است. در شرائطی که ما درگیر مبارزه با پدیده جهانی تروریزم هستیم، نباید از اهمیت نقش علماء در بعد جنگ نرم علیه تروریزم و سلب مشروعیت از آن، بی تفاوت باقی بمانیم.

خانم ها و آقایان!

شخصیت محمد ولی خان دروازی، به عنوان فرزند آخرین امیر منطقۀ خودمختار درواز، با مهاجرت های سیاسی- فرهنگی به سمرقند، برگشت به کشور و کار در حکومت های آن زمان تکامل یافته بود.

یکی از نقاط برجسته شخصیت محمد ولی خان دروازی و تفاوت او با دیگر شخصیت های سیاسی معاصرش، شناخت عمیق او از مناسبات قدرت درآن زمان و جنبش های آزادی خواه در قلمرو هند بریتانوی و آسیای میانه بود.

محمد ولی خان دروازی، در نوجوانی و هنگام اقامت در سمرقند، با اندیشه های جدید اصلاح طلبانه ای که در آسیای میانه و قلمرو روسیه تزاری آن زمان مطرح بودند، آشنا شد.

 او پس از بازگشت به کشور و اقامت در کابل، علاوه بر آشنایی با روشنفکران و تجدد طلبان آن زمان، از طریق شخصیت های مطرح شبه قاره هند با ماهیت استعمار نیز بهتر آشنا گردید.

بر اساس همین تجربه و توانایی، او در زمان شاه امان الله به مناصب مهمی مثل رییس اولین هیئت سیار دیپلماتیک برای معرفی استقلال افغانستان، وزیر امورخارجه، وزیرحربیه و کفیل السلطنة دولت امانی گماشته شد.

موصوف، به دلیل دانش فراگیر واطلاعات وسیعی که از دگرگونی های سیاسی- فرهنگی منطقه و جهان داشت، در کنار حمایت از مشروطیت و پایان بخشیدن به استبداد و انحصار سیاسی، مشروطیت را کافی ندانسته، و به ضرورت ایجاد نظام جمهوری نیز باور داشت.

به همین دلیل، در میان اسناد و مدارک تاریخی، از میان مشروطیت خواهان، حلقه ای که در رأس آن محمد ولی خان و غلام صدیق خان چرخی قرارداشتند، به حلقه جمهوری خواهان مشهور بوده است.

مهدى فرخ مورخ ایرانی، در کتابی تحت عنوان "کرسی نشینان کابل" پیرامون شخصیت محمد ولی خان دروازی چنین می نویسد: "محمدولى خان شخصا بسیار خلیق و متواضع و متين و موقر و در امور سياسى از تمام رجال افغانستان، اعلم و موقع شناس و مآل انديش تر است"

مهمانان گرامی!

برای تبیین بهتر شخصیت، اعتبار و جایگاه ملی و بین المللی محمد ولی خان دروازی، چند مثال را از جریان محاکمه او به گونه فشرده خاطر نشان میسازم.

هنگامی که دولت های شاه امان الله و امیر حبیب الله به نفع طرفداران سلطنت مطلقه سقوط کردند؛ حاکمان جدید، محمد ولی خان دروازی را به دلایل سیاسی و عقده های شخصی، محاکمه نمودند.

در زمان محاکمه دروازی، شاه امان الله که  در تبعید بود، اعتراض شدید خویش را بر این محاکمه نا عادلانه اعلام و از عمل کرد وکیل السلطنة اش دفاع نمود.

تالاری كه امروز در آن  نشسته ایم، گواه رخداد محاکمه نا عادلانه محمد ولی خان دروازی است.

 غلام محی الدین آرتی و عبدالرحمن لودین در همین تالار یکی پی دیگری از میان تماشاگران حاضر به پا خاسته و در برابر محاکمه ناعادلانه این چهره درخشان مشروطیت خواهی به شدت اعتراض کردند، اعتراضی  که بعدا  هم  محی  الدین  خان آرتی  و هم عبد الرحمن لودین  بهای سنگین  آن را  پرداختند.

در کنار اعتراض مشروطه خواهان، یکی از چهره های معترض حاضر در آن صحنه، راجا مهندرا پرتاب سینگ از مبارزین شبه قاره هند بود.

او از میان مردم برخاست و با صدای رسا خطاب به رئیس محکمه گفت که هرچند من خارجی هستم و حق سخن گفتن در این مجلس را ندارم، اما شما را متوجه می سازم که محمد ولی خان از رجال بزرگ و بین المللی افغانستان است که برای معرفی استقلال کشور شما در خارج، خدمات با ارزشی انجام داده و باید در رفتار و قضاوت نسبت به او محتاط باشید.

و یا همچنان، وقتی که محمد ولی خان در زندان دهمزنگ اعدام می شد، محمد مهدی خان چنداولی یکی دیگر از مبارزان مشروطه خواه که او نیز در کنار پایه دار محمدولی خان منتظر اعدام خود بود، به طره باز خان و مأمورین اجرای اعدام گفت که "اول مرا به دار بزنید تا مرگ چنین مرد بزرگی مثل محمد ولی خان را به چشم خود نبینم".

حضار گرامی!

مردم سالاری نسبی امروز در افغانستان به آسانی بدست نیامده، بلکه تجربه طولانی ای از تبعید، شهادت و قربانی را در عقبه تاریخی خویش ثبت دارد.

این عقبه تاریخی، از تبعید سید جمال الدین افغان آغاز و تا قربانی ها و شهادت قهرمانان جنبش مشروطیت و جمهوریت خواهی و همچنان جهاد برضد کمونیزم برای آزادی و استقلال کشور ادامه یافته و امروز نیز در مقابل تروریزم، به خاطر آزادی و مردم سالاری قربانی می دهیم.

در اخیر لازم میدانم تا از همه همکارانی که در وزارت امورخارجه، کمیته بین الوزارتی و بخصوص کمیته علمی و همچنان سایر ادارات و نهادها برای برگزاری موفقانه این سیمینار تلاش کردند، ابراز قدردانی نمایم.

 امیدوارم که این سیمینار، نه تنها فرصتی برای شناسایی ابعاد مختلف شخصیت شهید محمد ولی خان دروازی باشد، بلکه آغازی برای تشویق پژوهشگران به بحث های جدی تر و واکاوی حقایق تاریخی شود تا روزنه های بهتری از گذشته های تاریخی به روی ما و نسل های بعدی گشوده شود.

والسلام علیکم و رحمت الله و برکاته،

 

خواندن 387 دفعه
Go to top